Folklorysta, etnograf, muzyk i kompozytor; od 1873 r. członek Akademii Umiejętności. Autor monumentalnego dzieła Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce (w reedycji pt. Dzielą wszystkie, od 1961 do 2004 r. ukazało się 70 tomów). W dziele tym zawarł zebrany podczas 50 lat wędrówek po kraju olbrzymi materiał ukazujący życie, kulturę i twórczość ludową w ujęciu regionalnym, czym stworzył podstawy polskiej folklorystyki, etnografii i regionalistyki (najpełniej zbadał i opisał Mazowsze). Specjalne rozdziały poświęcał też gwarom. Do końca lat 50. XIX w. komponował - szczególne znaczenie mają jego mazurki i kujawiaki na fortepian oparte na motywach ludowych, ujęte w stylu wczesnoromantycznym (Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu fortepianowym). Stworzył m.in. operę Król pasterzy, której kanwą był kujawski zwyczaj obierania króla pasterzy w Zielone Świątki. W Przy-susze, w miejscowości, w której się urodził, znajduje się muzeum poświęcone jego życiu.